Wanneer uw aandeelhoudersovereenkomst een gouden gevangenis wordt

Binnen enkele dagen, misschien zelfs binnen enkele uren, ondertekent u een aandeelhoudersovereenkomst.

U denkt: “Het is maar een formaliteit. We zitten op dezelfde golflengte. Alles komt goed.”

Maar in werkelijkheid is de kans groot dat u tekent zonder volledig te begrijpen waartoe u zich precies verbindt.

En daar schuilt het gevaar: wat uw toekomst moest beschermen, kan uiteindelijk uw grootste nachtmerrie worden.

Want een aandeelhoudersovereenkomst kan een pervers effect hebben. Wanneer er problemen ontstaan, biedt ze niet noodzakelijk een snelle en flexibele oplossing. Integendeel: ze kan u volledig blokkeren.

Dat is precies wat maar al te vaak gebeurt wanneer de relatie tussen vennoten ontspoort.

U wilde zekerheid? U hebt misschien getekend voor een gevangenis.

Het verhaal van Claire, die vastzit aan haar vennoot

Claire is een getalenteerde onderneemster. Ze ontmoet Paul. Beiden zijn financiële experts en samen richten ze een accountantskantoor op dat zich specialiseert in artsen. Ze worden elk voor 50% aandeelhouder.

Al snel bereiken ze wat voor veel kantoren de heilige graal is: een team van tien betrouwbare en competente medewerkers.

De onderneming groeit snel en gezond:

• uitstekende klanten;
• een mooie rentabiliteit;
• ruime liquiditeiten.

Een droomscenario.

Na enkele succesvolle jaren besluit Claire om, in goed overleg, een aandeelhoudersovereenkomst op te stellen. Alles wordt tot in de kleinste details geregeld.

Paul ondertekent zonder problemen.

De maanden gaan voorbij, tot Claire plots met extreme en onverklaarbare vermoeidheid kampt. Haar arts waarschuwt voor een burn-out en adviseert haar om het rustiger aan te doen.

Geleidelijk beseft Claire dat ze te veel verantwoordelijkheid op zich neemt. Bovendien kan ze steeds moeilijker omgaan met Pauls obsessie om elke euro om te draaien om “de marge te behouden”.

Voor Paul is dat bijna dwangmatig. Voor Claire veroorzaakt het steeds meer stress.

Maar in plaats van te zeggen wat ze werkelijk denkt, zwijgt ze. Tot ze volledig oververhit raakt.

Dan zoekt Claire juridisch advies.

En plots worden de gevolgen van haar eigen aandeelhoudersovereenkomst duidelijk:

• De overeenkomst loopt 10 jaar. Ze is pas drie jaar onderweg. Nog zeven jaar te gaan.
• Als ze vroeger vertrekt, geldt een niet-concurrentiebeding van 10 jaar, met een boete van 25.000 euro per klantdie ze zou meenemen.
• Als ze wegens ziekte drie opeenvolgende maanden afwezig is, kan ze uit haar eigen onderneming worden uitgesloten met een waardevermindering van 50% op haar aandelen.

Een nachtmerrie.

Nochtans had Claire zelf meegewerkt aan deze overeenkomst. Ze dacht dat ze alles correct had geregeld en alle “standaardclausules” van een aandeelhoudersovereenkomst had opgenomen.

Maar ze had nooit stilgestaan bij de mogelijkheid dat ze op een dag:

• ziek zou worden;
• haar vennoot niet meer zou kunnen verdragen;
• al na drie jaar uit de samenwerking zou willen stappen.

De enige echte uitweg is nu de confrontatie aangaan en onderhandelen met Paul. Maar daar heeft Claire op dit moment de kracht niet voor.

Het resultaat? Ze is opnieuw gaan werken, tegen het advies van haar arts en psycholoog in.

Iedereen begrijpt dat dit verhaal slecht kan aflopen.

Welke drie valkuilen moet u absoluut vermijden?

Valkuil 1: een aandeelhoudersovereenkomst voor 10 jaar ondertekenen

Een situatie die regelmatig voorkomt:

“Ik heb voor tien jaar getekend. We zijn drie jaar verder en ik kan mijn vennoot niet meer verdragen. Ik moet nog zeven jaar. Dat is een eeuwigheid. Wat moet ik doen?”

Drie jaar vooruitkijken is al ambitieus.

Een samenwerking voor tien jaar volledig willen vastleggen, kan bijzonder riskant zijn.

Wanneer de relatie verslechtert, zit u mogelijk vast. U kunt uiteraard proberen de overeenkomst juridisch aan te vechten, maar dat betekent onzekerheid, kosten en vaak een langdurig conflict.

Praktische aanpak:

Sluit een eerste overeenkomst bijvoorbeeld voor maximaal drie jaar.

Ga zes maanden voor het einde opnieuw rond de tafel zitten. Evalueer de samenwerking en pas de afspraken aan waar nodig.

Leg vervolgens de nieuwe afspraken opnieuw schriftelijk vast voor een beperkte periode.

Een aandeelhoudersovereenkomst hoeft geen statisch document te zijn. Een onderneming evolueert, mensen veranderen en dus moeten ook de afspraken kunnen evolueren.

Valkuil 2: een niet-concurrentiebeding van 10 jaar aanvaarden

Veel ondernemers hadden al een activiteit vóór ze zich met iemand anders associeerden.

Wanneer de samenwerking stopt, willen ze vaak opnieuw in dezelfde sector aan de slag.

Dan komt soms de pijnlijke vaststelling:

“Waarom heb ik een niet-concurrentiebeding van tien jaar ondertekend terwijl ik zelf een groot deel van de klanten heb aangebracht?”

Het resultaat kan zijn dat u niet meer actief mag zijn in precies het vakgebied waarin u uw ervaring en expertise hebt opgebouwd.

Dat kan bijzonder zwaar wegen.

Praktische aanpak:

Beperk een niet-concurrentiebeding na de samenwerking tot een redelijke en juridisch verdedigbare termijn, rekening houdend met de concrete situatie.

Maak bovendien vóór de samenwerking een duidelijke lijst van de klanten die iedere vennoot aanbrengt en laat die lijst door alle betrokken partijen bevestigen.

Waarom?

Na enkele jaren weet niemand nog precies wie welke klant oorspronkelijk heeft aangebracht.

Een vooraf opgestelde en ondertekende lijst kan bij een latere scheiding veel discussies voorkomen.

Valkuil 3: de “bad leaver”-clausule

Een zogenaamde bad leaver-clausule bepaalt dat een aandeelhouder die onder bepaalde omstandigheden moet vertrekken, zijn aandelen tegen een sterk verminderde prijs moet verkopen.

Soms gaat het om een korting van 50%, in extreme gevallen zelfs meer.

Op papier lijkt dat logisch: iemand die een zware fout maakt, mag daar toch niet voor beloond worden?

In de praktijk kan zo’n clausule echter een gevaarlijke dynamiek creëren.

Wanneer de relatie tussen aandeelhouders verslechtert, ontstaat soms de verleiding om fouten te zoeken of zelfs een dossier op te bouwen om iemand als bad leaver te kunnen kwalificeren.

Dat kan bijvoorbeeld leiden tot situaties waarbij men:

• een vennoot voortdurend onder druk zet en vervolgens zijn reactie tegen hem gebruikt;
• informatie achterhoudt en hem daarna “slecht bestuur” verwijt;
• vage verwijten zoals “gebrek aan betrokkenheid”, “houding” of “onvoldoende samenwerking” begint te verzamelen.

De aandeelhoudersovereenkomst die conflicten moest voorkomen, wordt dan zelf een wapen in het conflict.

Praktische aanpak:

Wees bijzonder voorzichtig met bad leaver-clausules en de financiële sancties die eraan verbonden zijn.

Of u nu meerderheidsaandeelhouder, minderheidsaandeelhouder of 50/50-partner bent: duidelijke en evenwichtige uitstapregels zijn vaak waardevoller dan extreem bestraffende mechanismen.

Waarom ondertekenen ondernemers zulke overeenkomsten?

Omdat mensen niet uitsluitend rationeel beslissen.

Bij de start van een nieuwe onderneming overheerst enthousiasme. Iedereen gelooft in het project en in elkaar.

Het wantrouwen is minimaal.

Daardoor ontstaan een aantal klassieke denkfouten:

• “Wij zullen nooit ruzie krijgen.”
• “Hoe ingewikkelder het contract, hoe beter ik beschermd ben.”
• “Dit zijn toch standaardclausules?”
• “We bekijken dat later wel.”
• “Als het echt fout loopt, vinden we wel een oplossing.”

Maar precies wanneer het fout loopt, wordt iedere zin van het contract belangrijk.

Behandel een aandeelhoudersovereenkomst nooit als een formaliteit

Een aandeelhoudersovereenkomst kan u beschermen, maar kan u ook jarenlang blokkeren.

Het verschil zit niet alleen in wat er geschreven staat, maar vooral in de vraag of u werkelijk begrijpt wat de gevolgen van iedere clausule kunnen zijn.

Denk daarom niet alleen aan de goede tijden.

Stel vóór u tekent ook de moeilijke vragen:

Wat als ik ziek word?
Wat als mijn vennoot en ik fundamenteel van mening verschillen?
Wat als één van ons minder wil werken?
Wat als ik over drie jaar wil stoppen?
Hoe bepalen we dan de waarde van mijn aandelen?
Mag ik daarna opnieuw in dezelfde sector werken?

Een samenwerking leeft en evolueert.

Uw aandeelhoudersovereenkomst moet daarom voldoende bescherming bieden, maar tegelijk ook ruimte laten voor een werkbare en evenwichtige exit.

Want de beste aandeelhoudersovereenkomst is niet alleen degene die bepaalt hoe u samen begint.

Het is vooral degene die ervoor zorgt dat u op een correcte manier uit elkaar kunt gaan wanneer samenwerken niet langer mogelijk is.

Bron: L’avoclaque. Abonneer u zodat u de volgende niet mist.

Franck Debue